Η πιο σημαντική εξέταση για την εκτίμηση της ανδρικής γονιμότητας είναι το σπερμοδιάγραμμα, το οποίο πραγματοποιείται σε ένα πρόσφατο δείγμα σπέρματος. Το δείγμα εξετάζεται ως προς 3 βασικές παραμέτρους:

  • τον αριθμό των σπερματοζωαρίων ανά ml (φυσιολογική τιμή: πάνω από 15 εκατ. / ml)
  • την κινητικότητά τους (φυσιολογική τιμή: τουλάχιστον 32% πρόσθια και επιτόπια κίνηση) και
  • ο ποσοστό των σπερματοζωαρίων με φυσιολογική μορφολογία (φυσιολογική τιμή: τουλάχιστον 4%).

Ένα φυσιολογικό δείγμα σπέρματος έχει όγκο τουλάχιστον 2 ml.

Για να γίνει σωστά η εξέταση, απαιτείται αποχή 2-4 μέρες ημερών (ούτε λιγότερο ούτε περισσότερο), διαφορετικά τα αποτελέσματα της ανάλυσης δε θα είναι αξιόπιστα.

Μια μέτρηση περίπου 15 εκατομμυρίων σπερματοζωαρίων ανά ml, θεωρείται επαρκής για την επίτευξη φυσιολογικής σύλληψης, με βάση τα κριτήρια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Παρ’ όλα αυτά, σύλληψη μπορεί να πραγματοποιηθεί ακόμα και εάν α αριθμός των σπερματοζωαρίων είναι χαμηλότερος, υπό τον όρο ότι η γυναίκα έχει φυσιολογικά επίπεδα γονιμότητας. Το δείγμα σπέρματος θα πρέπει να περιέχει παραπάνω από 32% κινητών σπερματοζωαρίων. Σε περίπτωση που ο αριθμός ή/και κινητικότητα ή/και μορφολογία των σπερματοζωαρίων είναι χαμηλότερες του φυσιολογικού, τότε μιλάμε για ανδρική υπογονιμότητα. Σε περιπτώσεις όπου ο όγκος του σπέρματος είναι χαμηλότερος, οι μέθοδοι εξωσωματικής θεραπείας (IVF) ή μικρογονιμοποίησης (ICSI) ενδεχομένως να κριθούν απαραίτητες.

Σε κάποιες περιπτώσεις παρατηρείται παντελής απουσία σπερματοζωαρίων κατά την ανάλυση σπέρματος (αζωοσπερμία). Αυτό μπορεί να συμβαίνει είτε γιατί υπάρχει κάποιο εμπόδιο στην επιδιδυμίδα ή γιατί υπάρχει πρόβλημα στην παραγωγή σπερματοζωαρίων.

Οδηγίες παραγωγής δείγματος σπέρματος

Σε περίπτωση που αποφασίσετε να κάνετε ανάλυση σπέρματος (σπερμοδιάγραμμα), θα πρέπει να κλείσετε ραντεβού με τη γραμματεία μας (πρωινές ώρες, συνήθως 8-12 το πρωί). Οι αναλύσεις σπέρματος γίνονται από τους εμβρυολόγους μας και τα αποτελέσματα είναι έτοιμα συνήθως την ίδια μέρα. Ακολουθούν κάποιες οδηγίες εκ μέρους του εμβρυολογικού μας εργαστηρίου, προκειμένου να γίνει σωστά η εξέταση.

Η παραγωγή του δείγματος σπέρματος πρέπει να γίνει την ημέρα της ανάλυσης σπέρματος. Μπορεί να γίνει είτε στο σπίτι είτε στο Γέννημα σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο.

Σε κάθε περίπτωση, απαιτούνται 2-4 μέρες αποχής (μη εκσπερμάτισης), ούτε λιγότερο ούτε περισσότερο γιατί επηρεάζεται αρνητικά η ποιότητα του δείγματος.

Εάν η παραγωγή του δείγματος γίνει στο Γέννημα, τότε θα πρέπει να προσέλθετε την ώρα που έχετε συνεννοηθεί με τη γραμματεία. Θα πρέπει να προσέξετε ώστε να μη χαθεί ποσότητα δείγματος κατά τη συλλογή.

Εάν η παραγωγή του δείγματος γίνει στο σπίτι, τότε πρέπει να μεταφερθεί στο Γέννημα και να παραδοθεί από τον ασθενή στους εμβρυολόγους ιδανικά μέσα σε 30 λεπτά από την ώρα παραγωγής (1 ώρα το πολύ) χωρίς να δημιουργείται κανένα πρόβλημα στην ποιότητα του σπέρματος. Το δείγμα πρέπει να συλλέγεται σε αποστειρωμένο δοχείο (ουροσυλλέκτη). Θα πρέπει να προσέξετε ώστε να μη χαθεί ποσότητα δείγματος κατά τη συλλογή. Η μεταφορά του δείγματος από το σπίτι στο Γέννημα πρέπει να γίνεται σε θερμοκρασία περιβάλλοντος. Μη βάζετε το δείγμα στο ψυγείο γιατί αυτό επηρεάζει την ποιότητά του!

Οξειδωτικό στρες στο σπέρμα: ο κρυφός εχθρός της ανδρικής γονιμότητας

Κάποτε ένα απλό σπερμοδιάγραμμα ήταν η μόνη εξέταση για τη διερεύνηση της γονιμότητας στον άνδρα. Πλέον ξέρουμε ότι δεν αρκεί η μέτρηση του αριθμού, της κινητικότητας και της μορφολογίας των σπερματοζωαρίων. Υπάρχουν κάποιοι ‘κρυφοί’ παράγοντες, όπως το οξειδωτικό στρες, που μπορεί να εμποδίσουν την προσπάθεια του ζευγαριού και ξέρουμε πια ότι πρέπει να τους εξετάζουμε.

Τι είναι;

Οξειδωτικό στρες ονομάζουμε τη διαταραχή στην ισορροπία των ελεύθερων ριζών οξυγόνου στο σπέρμα. Μικρές ποσότητες παράγονται φυσιολογικά και είναι απαραίτητες για τη λειτουργία των σπερματοζωαρίων, ωστόσο πρέπει να εξουδετερωθούν και να απομακρυνθούν.

Η ανατροπή της ισορροπίας των ελεύθερων ριζών οξυγόνου ονομάζεται ‘οξειδωτικό στρες’ και μπορεί να συμβάλει στην ανδρική υπογονιμότητα καθώς πιστεύεται ότι είναι ο κύριος λόγος για τον κατακερματισμό του DNA των σπερματοζωαρίων. Ο κατακερματισμός του DNA επηρεάζει τη γονιμότητα καθώς και την επιτυχία της εξωσωματικής. Επιδεινώνεται από το κάπνισμα, την κακή διατροφή και την παχυσαρκία, την παρατεταμένη σεξουαλική αποχή (αραιές εκσπερματίσεις), το ιατρικό ιστορικό (κιρσοκήλη, τραυματισμός ή κακοήθεια όρχεων) και την υπερβολική άσκηση.

Πώς εξετάζεται;

Το οξειδωτικό στρες μπορεί να μετρηθεί εύκολα και γρήγορα με νέες τεχνολογίες, όπως το σύστημα MiOXSYS που διαθέτουμε στο Γέννημα IVF. Η μέτρηση είναι μια απλή εξέταση που συνδυάζεται με το σπερμοδιάγραμμα. Τιμές έως το 1.38 χαρακτηρίζονται ‘φυσιολογικές’. Η εξέταση γίνεται σε δείγμα σπέρματος, μετά από 2-4 ημέρες αποχής και τα αποτελέσματα είναι έτοιμα την ίδια μέρα.

Σε περίπτωση που η μέτρηση είναι υψηλότερη, τότε ο εξειδικευμένος γυναικολόγος αναπαραγωγής θα προτείνει κάποια θεραπεία και χρήσιμες αλλαγές στον τρόπο ζωής.

Είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζουμε τι συμβαίνει με το οξειδωτικό στρες στο σπέρμα γιατί αυτό επιτρέπει τον πιο στοχευμένο σχεδιασμό της θεραπείας υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, ανάλογα με τις ιδιαίτερες ανάγκες του συγκεκριμένου ζευγαριού.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η συνήθης αντιμετώπιση είναι η χορήγηση συμπληρωμάτων διατροφής (αντιοξειδωτικά) αρχικά για 4-6 εβδομάδες. Τότε συστήνεται η επανάληψη της εξέτασης. Σε περίπτωση που δεν υπάρξει βελτίωση προτείνεται περαιτέρω έλεγχος.

Επιπλέον, συνήθως προτείνονται αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως η διακοπή του καπνίσματος και ο περιορισμός κατανάλωσης αλκοόλ.