Σε περίπτωση που δεν ανιχνεύονται καθόλου σπερματοζωάρια στο σπέρμα (αζωοσπερμία) ή αν τα σπερματοζωάρια έχουν πολύ αυξημένο ποσοστό διάσπασης του DNA (DNA fragmentation) ή αν είναι ακίνητα έτσι ώστε δεν μπορεί να φανεί αν είναι ζωντανά, πλέον υπάρχει η μέθοδος της αναρρόφησης σπερματοζωαρίων κατευθείαν από τους όρχεις (testicular sperm aspiration – TESA) ή την επιδιδυμίδα (epididymal sperm aspiration – PESA). Υπάρχει επίσης και η μέθοδος της χειρουργικής εξαγωγής από τους όρχεις (testicular sperm extraction – TESE).
Ο κος. Ευριπίδης Μαντούδης συνεργάστηκε με τον Καθηγητή Ian Craft στο Λονδίνο, ο οποίος είναι πρωτοπόρος στο χώρο της εξωσωματικής γονιμοποίησης γενικότερα, αλλά και στην τεχνική PESA ειδικότερα. Στην κλινική του Καθηγητή Craft έχει χρησιμοποιηθεί η τεχνική PESA σε πολύ μεγάλο αριθμό ασθενών.
Η PESA έχει ως στόχο την αναρρόφηση υγρού από την επιδιδυμίδα (εκεί όπου αποθηκεύεται το σπέρμα, έτοιμο προς εκσπερμάτιση) και είναι κατάλληλη σε περιπτώσεις αποφρακτικής αζωοσπερμίας (όταν υπάρχει κάποιος ανατομικός λόγος που εμποδίζει την απελευθέρωση σπερματοζωαρίων στο σπέρμα). Η αναρρόφηση γίνεται με λεπτή βελόνα υπό τοπική νάρκωση και μέθη (ελαφριά ενδοφλέβια νάρκωση), έτσι ώστε ο ασθενής δεν αισθάνεται καθόλου πόνο. Άλλωστε, κατά την PESA δε γίνεται χειρουργική τομή, άρα και μετά τη διαδικασία ο ασθενής δεν αισθάνεται πόνο.
Το μειονέκτημα της μεθόδου είναι ότι αναρροφάται μικρή ποσότητα υγρού από την επιδιδυμίδα, αρκετή για ένα κύκλο εξωσωματικής γονιμοποίησης, αλλά όχι αρκετή για κρυοσυντήρηση και χρήση σε επόμενους κύκλους. Άρα, αν χρειαστεί νέα προσπάθεια με εξωσωματική γονιμοποίηση, η PESA θα χρειαστεί να επαναληφθεί. Το κόστος όμως είναι μικρότερο σε σχέση με ένα ανοιχτό χειρουργείο.
Αν η PESA αποτύχει, δηλαδή αν δεν ανιχνευθούν σπερματοζωάρια στο υγρό της επιδιδυμίδας, τότε μπορεί να εφαρμοστεί η TESA, δηλαδή αναρρόφηση ιστού κατευθείαν από τους όρχεις. Ο ιστός δίνεται και για ιστολογική εξέταση προκειμένου να εξακριβωθούν τα αίτια της υπογονιμότητας.
Εναλλακτικά προς τις τεχνικές με αναρρόφηση με τη χρήση λεπτής βελόνας, υπάρχουν και οι χειρουργικές τεχνικές, όπως η MESA (microsurgical epididymal sperm aspiration) ή η TESE, για τη συλλογή σπερματοζωαρίων από την επιδιδυμίδα ή τους όρχεις, αντίστοιχα. Το πλεονέκτημα σε αυτές τις μεθόδους είναι ότι συλλέγεται αρκετό δείγμα για χρήση σε πολλούς κύκλους εξωσωματικής γονιμοποίησης (με κρυοσυντήρηση). Όμως ο ασθενής χρειάζεται αρκετές μέρες για ανάρρωση (1-2 μέρες έως 1 εβδομάδα), αφού οι τεχνικές αυτές περιλαμβάνουν χειρουργικές τομές (γίνονται ράμματα για την ανάρρωση). Επίσης, αυτές οι χειρουργικές τεχνικές πρέπει να γίνονται από έμπειρο και εξειδικευμένο ιατρό, έτσι ώστε να ελαχιστοποιείται η πιθανότητα προσωρινής ή μόνιμης βλάβης στο αναπαραγωγικό σύστημα του άντρα. Σε κάποιες περιπτώσεις όμως είναι η μόνη λύση.
Οι παραπάνω μέθοδοι συνδυάζονται άριστα με τη μικρο-γονιμοποίηση (ICSI), κατά την οποία απαιτείται μόνο ένα σπερματοζωάριο για τη γονιμοποίηση κάθε ωαρίου. Για τη μικρο-γονιμοποίηση μπορούν να χρησιμοποιηθούν ακόμα και ανώριμα σπερματοζωάρια ή σπερματοζωάρια με χαμηλή κινητικότητα, γιατί δε χρειάζεται να κινηθούν προς το ωάριο για να το γονιμοποιήσουν.
Οι τεχνικές συλλογής σπέρματος από την επιδιδυμίδα ή τους όρχεις σε συνδυασμό με τη μικρο-γονιμοποίηση, έχουν εφαρμοστεί με άριστα αποτελέσματα και έχουν δώσει τη λύση σε περιπτώσεις σοβαρής ανδρικής υπογονιμότητας. Τα ποσοστά γονιμοποίησης και εγκυμοσύνης είναι πολύ καλά και είναι πάμπολλα τα μωρά σε όλο τον κόσμο και στην Ελλάδα που έχουν γεννηθεί μετά από τέτοιες θεραπείες υπογονιμότητας.
